Mađarska revolucija 1848.

 
U razvoju Kanjiže dolazi do prekida sredinom XIX veka: u periodu mađarske građanske revolucije, socijalne i nacionalne suprotnosti su dovele do krvave borbe, u toku koje su Kanjižani učestvovali u prvoj, neuspeloj opsadi Sentomaša (Szenttamás, danas: Srbobran), te po povratku, za neuspeh su okrivili Srbe, razoružali su srpske članove Nacionalne garde u Kanjiži i tom prilikom je više Srba nastradalo u linču. Početkom iduće, 1849. godine, Srbi, potpomognuti od dobrovoljaca iz Srbije, prodrli su uz Tisu, pa su početkom februara potisnuli domobrance iz Kanjiže i Martonoša. Mađarsko stanovništvo, bojeći se od osvete, masovno je prebeglo u Horgoš i Segedin.
    U martu je okrenuta vojna situacija, sada su domobranci i gardisti potisnuli iz Martonoša i Kanjiže srpske trupe koje su se borile na strani austrijskog cara, pa je srpsko stanovništvo bežalo preko Tise u Banat. U ponovnom osvajanju grada učestvovali su i gardisti iz Horgoša i subotičke jedinice generala Percela. Tom prilikom su već razoren i opljačkan grad spalili.
    Kanjiža je za vreme revolucije dobila uređeno veće kao i grb: u dosadašnjem pečatnom grbu dugoljastog oblika, srpski graničar je zamenjen mađarskim husarom, štit je dobio oblik sa šiljastim donjim delom i zamenjen je dvoglavi orao Habzburgovaca, umesto njega primenjena je obična grbna kruna. Međutim, pad revolucije je odneo ove promene: careva vojska je 5. avgusta 1849. zauzela grad i nakon teške borbe je prešla preko Tise, potisnući mađarske umorne trupe generala Gijona (Guyon). Na kraju borbe za slobodu, od 1311 kuća u Kanjiži ostalo je svega 105, dok ljudski gubici nisu zbrojani ni na jednoj ni na drugoj strani.

    mgr. Janoš Doboš